Bruggen en tunnels: Verbindingen met maatschappelijke meerwaarde

Een brug waarover je niet alleen rijdt, loopt of fietst, maar waarop ook nog eens van alles te beleven of te bezichtigen valt. Een tunnel met kleurrijke wanden en mogelijkheden om te sporten: een trend die opkomt en die past in de stad van de toekomst. Waren bruggen en tunnels in eerste instantie vooral een praktische oplossing voor de verkeersdoorstroming of verbinding tussen twee stadsdelen, nu ontwikkelen ze zich steeds vaker tot ‘kunstwerken’ met een maatschappelijke meerwaarde. Een ontwikkeling waarin verbinding leidt tot ‘verwaarding’, een grotere meerwaarde van de openbare ruimte. Door Arjan Verweij en Marius Schoppink (Sweco).

09 oktober 2018

Deze trend schetsen we in ons rapport dat verscheen in het kader van Urban Insight, een tienjarig programma, gericht op de kennisontwikkeling rond Europese stedelijke gebieden. Kijk met een andere bril naar tunnels, bruggen en de ruimtes daaromheen. Betrek vervolgens inwoners bij het inrichtingsproces, luidt ons advies. Dat levert verrassende oplossingen op. 

Dit is een verkorte versie van het artikel uit vakblad Stedelijk Interieur #3. Vraag hier een gratis proefexemplaar aan.

Creatieve oplossingen

Verkeer in de stad zal er altijd blijven, in welke vorm dan ook. Het aantal inwoners in steden neemt toe, de druk op de ruimte dus ook. Aan de andere kant is er vanuit gemeenten de wens om steden aantrekkelijker te maken voor hun inwoners. Meer groen, meer beleving en meer ruimte voor kunst en recreatie. Dat vraagt om creativiteit. Wij zien een andere inrichting van gebieden rond tunnels en bruggen als een van de oplossingen die hieraan bijdragen.

In Europa zijn hier al sprekende voorbeelden van te vinden. In Oslo is er de Ammerud Underpass. Een donkere tunnel is omgetoverd tot een uitnodigende ruimte waar inwoners terechtkunnen voor sport en ontspanning. Een klimwand en fitnessmogelijkheden zijn ingebed in een kleurrijk decor. In Madrid is een belangrijke spoorlijn ondergronds gelegd. De ruimte boven de grond is ingevuld met een aantrekkelijk park vol recreatieve mogelijkheden.

Ring van Antwerpen

Maar ook dichterbij zien we deze ontwikkeling op gang komen. Overheden vragen steeds vaker om een totaaloplossing van verkeersknooppunten waarbij ook de maatschappelijke meerwaarde een belangrijke rol speelt. Een sprekend voorbeeld hiervan is de ring rond Antwerpen. De doorstroming van het verkeer is daar al decennialang een groot probleem. Daarom werkt Antwerpen aan het project Oosterweelverbinding Rechteroever. Hierin wordt de Scheldetunnel met de tunnels onder de dokken verbonden met het Oosterweelknooppunt. Een gestapelde tunnel onder het Albertkanaal met twee keer vijf rijstroken verbindt het Oosterweelknooppunt met de ringweg. Ook wordt de ringweg op de rechteroever opnieuw – en deels ondergronds – aangelegd.

Bewoners denken mee

De welbekende ring om Antwerpen, waar menig Nederlander op weg naar Zuid-Europa in de zomer overheen rijdt, wordt ook visueel opgeknapt. Loopt de ring nu nog voor driekwart om de stad, straks omsluit hij de hele stad. In eerste instantie stuitte dit plan op weerstand bij de omwonenden. Inmiddels is een convenant met hen gesloten en is er ruimte voor hun inbreng. Bewoners hebben onder begeleiding van de projectontwikkelaar ideeën voor de inrichting van de ring aangeleverd, zodat de vernieuwde ring niet alleen zorgt voor een betere doorstroming van het verkeer, maar ook aantrekkelijker wordt voor de omwonenden.

Onlangs heeft het parlement in België besloten welke ideeën gerealiseerd worden. De ring zorgt straks voor een verbeterde verkeersdoorstroming, een betere luchtkwaliteit omdat deze volledig overkapt wordt en er ontstaat ruimte voor tien nieuwe, groene woonwijken. De omwonenden omarmen het project en zijn zelfs belangrijke ambassadeurs geworden.

Groene Loper van Maastricht

Een voorbeeld in eigen land is de ondertunneling van de A2 in Maastricht. Hier was een van de uitdagingen om met duurzame oplossingen te komen. Momenteel onderzoekt een team of de warmte die in de tunnels ontstaat omgezet kan worden in energie.

De tunnel zelf heeft ervoor gezorgd dat een belangrijke splijtzwam van de stad, rijksweg A2, is verdwenen. Door de snelweg in twee lagen ondergronds te maken, is niet alleen de verkeerscapaciteit verdubbeld, maar is bovengronds een verbinding tussen twee stadsdelen ontstaan. De ruimte die ontstond, is ingevuld met de zogenaamde Groene Loper. Dit is een route die beplant is met maar liefst vierduizend bomen in de vormen van poorten. Een prachtig, symbolisch geheel waar inwoners dagelijks van kunnen genieten.

Meedenkkracht inwoners

Ook bij dit proces zijn de inwoners nauw betrokken. Aan het begin van het traject mochten alle Maastrichtenaren op basis van drie maquettes de verschillende ontwerpen beoordelen en suggesties geven. Ook dachten zij mee over de inrichting van de Groene Loper. Leuk detail: de aanleg van deze Groene Loper was niet in het budget meegenomen, maar is mogelijk gemaakt door lokale groenbedrijven, groene opleidingen en andere bedrijven. Zij waren zo enthousiast over het plan dat ze mee wilden betalen of de handen uit de mouwen wilden steken om het plan te realiseren. Dat is meer dan alleen draagvlak!

Toekomst dichterbij brengen

Kijk verder, denk breed en durf out of the box te denken, is ons devies. Of het nu gaat over een andere, creatieve invulling van de ruimtes rond tunnels en bruggen of de inrichting van een heel stedelijk gebied. Als je alle aspecten meeneemt en er ruimte is voor de inbreng van omwonenden, dan ontstaan prachtige openbare ruimtes waar voor iedereen wat te beleven valt.

Over de auteurs

Arjan Verweij is afdelingshoofd Waterbouw en Marius Schoppink is adviseur Gebiedsadvies bij Sweco Nederland B.V.

De A2-tunnel onder de Groene Loper in Maastricht - foto: Sweco BV

MEER UPDATES

Groene Loper Breda

Groene Loper Breda wint Falco Award Beste Openbare Ruimte

De Groene Loper in Breda is de beste openbare ruimte van Nederland. Dat hebben een vijfkoppige vakjury en 100 openbare ruimte professionals op 15 juni 2017 besloten. De groenstructuur van de Vinex-locatie Houten-Zuid en de herinrichting van het Skatepark Westblaak in Rotterdam grepen net naast de hoofdprijs. Samen met De Groene Loper waren zij uit 23 inzendingen genomineerd voor de Falco Award Beste Openbare Ruimte.

BEKIJK PROJECT

Beter aanbesteden

Circulaire economie: beter aanbesteden, beter resultaat

Enige tijd geleden haalde Venlo de krant met de eerste circulaire rotonde. Losse componenten kunnen zo weer worden hergebruikt. Het concept is ontwikkeld door een adviseur en een aannemer die ermee aanklopten bij de gemeente. Die kwam onder het mom van ‘innovatie’ onder aanbesteding uit. Dat roept de vraag op: hoe besteed je eigenlijk circulair aan?

BEKIJK PROJECT

Tour de la Biodiversité

M6B2 Tour de la Biodiversité van Maison Edouard François

M6B2 Tour de la Biodiversité van Maison Edouard  François. Deze toren van 50 meter hoogte van het project M6B2 torent sinds 2016 boven Parijs uit. Voor het gebouw is vrijstelling gekregen van de hoogte-restrictie van 37 meter op voorwaarde dat de toren ‘groen’ zou worden. 

BEKIJK PROJECT

PARTNERS