Martin Knuijt (OKRA): ‘In Rotterdam is de transitie echt zichtbaar’

OKRA Landschapsarchitecten maakte het ontwerp van de Binnenrotte, het grote plein tussen station Blaak, de Laurenskerk, de Markthal en de Meent in Rotterdam. Met het ontwerp won het bureau in juni de Award voor de Beste Openbare Ruimte van Stedelijk Interieur. Directeur Martin Knuijt legt uit hoe het ontwerp tot stand kwam. Door Martin Zuithof, hoofdredacteur Stedelijk Interieur

02 oktober 2018

In Rotterdam werd OKRA in 2007 betrokken met de opdracht een nieuwe visie te helpen ontwikkelen voor de binnenstad, vertelt Martin Knuijt, directeur van OKRA. ‘In die visie  Verbonden Stad hebben we, samen met de gemeente, ingezet op vergroening en waterbestendigheid. Tegelijk streefden we naar een andere mobiliteit: parkeren aan de rand van het centrum vanuit het vertrekpunt ‘van verkeerstad naar verblijfsstad’. Ook wilden we de levendigheid in de openbare ruimte vergroten, door beter in beeld te krijgen hoe mensen gebruikmaken van routes, hoe ze van de ene plek naar de andere plek gaan.’

Dit is een verkorte versie van het interview met Martin Knuijt (OKRA) uit vakblad Stedelijk Interieur #3. Vraag hier een gratis proefexemplaar aan.

‘Rotterdam had grote boulevards, die enorm scheidend werkten. Je hebt allerlei highlights in de stad, zoals de markt, maar daar vandaan kwam je moeilijk bij andere plekken. Je hebt het Centraal Station, maar dan kwam je toch weer moeilijk bij het Schouwburgplein. Zo waren er allerlei plekken die niet verbonden waren. Dat was voor ons een superbelangrijke periode, waarin we konden nadenken over de vernieuwing van de openbare ruimte. Er heerste toen in Rotterdam ook een nieuwe wind, waardoor dat mogelijk werd. Het was de tijd van Lucas Bolsius, CDA-wethouder voor openbare ruimte, tegenwoordig burgemeester van Amersfoort.’

Drie-eenheid

Knuijt maakte ook de uitwerkingsstrategie voor de nieuwe binnenstadsvisie, het groenplan en de catalogus Centrum Stijl.  Daarnaast was hij supervisor van de ontwikkeling van Rotterdam Centrum. ‘We wilden werken aan een andere mobiliteit, het levendig maken van de stad en aan vergroenen, verduurzamen en klimaatadaptatie. Dat was voor ons een drie-eenheid als basis voor een gezonde stad. We hebben dat ook in drie gebieden uitgewerkt: Westerkade, Stadswater, Oude Haven met het Gelderseplein. Dat gedachtegoed ontwikkelt zich nog steeds, bijvoorbeeld in de Merwedekanaalzone in Utrecht, waarbij we voor het gebied Merwede en voor het Merwedekanaalpark ook een visie ontwikkelen voor sport, spelen, bewegen.’

Voor de Binnenrotte was Knuijt uitgenodigd om met een groep experts mee te reflecteren over de mogelijkheden tot herinrichting. ‘De gemeente had een programma van eisen gemaakt en daarna werden we als OKRA gevraagd om een voorlopig ontwerp te maken. Vervolgens zou de gemeente het stokje overnemen voor het definitief ontwerp. We hadden al de Centrum Stijl bedacht en laten zien wat de impact van het gedachtengoed was bij diverse projecten in de openbare ruimte. Verbonden Stad en de Centrum Stijl vormden het gedachtegoed dat we konden toepassen in concrete projecten.’

Luchtspoor

De Binnenrotte werd ruim honderd jaar lang doorsneden door het zogeheten Luchtspoor, het viaduct van de spoorlijn tussen Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen. De markt stond direct naast deze lange spoorbrug. In 1993 werd het spoor ondergronds aangelegd, samen met het nieuwe station Blaak. ‘Toen werd de Binnenrotte ook als een groot plein aangelegd, met het idee dat ruimte belangrijk was.  Maar Rotterdam is sindsdien veranderd, de stad is meer verdicht, moet meer vergroenen en het gaat ook veel meer om levendige openbare ruimtes. Zorg voor een meervoudig gebruik, zodat de markt niet alleen als markt beschikbaar is, maar ook leuk is op een niet-marktdag. Het plein was te desolaat, de gebouwen hadden geen actieve plint naar het plein toe.’

‘We hebben samen met de gemeente de uitgangspunten bedacht. De kerngedachte was: hoe wordt de Binnenrotte door de hele week heen levendig? Dan moet je ook vergroenen’, vertelt Knuijt.  ‘We hebben een onderscheid gemaakt tussen het gebied bij de Meent, de plek bij de Laurenskerk en het gebied vooraan, tussen de Markthal, bibliotheek en het station. Die mocht wat opener zijn, zodat je er evenementen kunt houden en mensen toch van het ene gebouw naar het andere kunnen gaan. De ruimte rond de Laurenskerk is erg belangrijk, samen met de Hoogstraat, als historische dragers van Rotterdam. Daar zou je verblijfsplekken moeten maken, met het parkje en de waterval. Het noordelijk deel van Binnenrotte heeft meer terrassen en is aangehecht bij de omliggende wijken en dat heeft meer het karakter wat bij de oostkant van het centrum past.’

Opstandige marktlui

De hoeveelheid groen was gebonden aan de grootte van de markt, vertelt Knuijt. ‘Door de verspreiding van bomen als waaiers, wilden we ook de ruimte laten ervaren. De drie gebieden lopen in elkaar over, maar zijn door de bomen ook te onderscheiden. De hoeveelheid vergroening werd ook beperkt door de grootte van de markt, die zich uitstrekt tussen het station en de Meent. De schaal van de markt moesten we respecteren, maar de drie hoofddelen moesten we aanpassen aan de schaal van de omliggende stad. Dat deden we door subruimtes te maken. Marktpleinen in Nederland zijn vaak stenig, zonder enig groen. De positie van de markt is dominant, ondanks dat die er maar een paar dagen per week is. In Enschede ontstond al veel weerstand onder marktlieden toen we er enkele bomen wilden plaatsen. De Binnenrotte heeft echt groene plekken en de grootste is de ligweide tegenover de Laurenskerk, dat het groene hart vormt.’

Allerlei stakeholders vinden er iets van: marktlieden, bedrijven, afdelingen van de gemeente. In hoeverre is het uw ontwerp gebleven? ‘De uitgangspunten moet je zo scherp mogelijk samen formuleren. Door een sterke visie zorg je ervoor dat het gaandeweg niet steeds een onsje minder wordt. Voor de Binnenrotte was niet eens zo’n hoog budget, dus moesten we slim nadenken hoe we dat budget moesten inzetten om de kwaliteit hoog te houden. We hebben voor klinkers gekozen, en alleen in het midden natuursteen. Met natuursteen op het hele plein hadden we het plein veel kouder gemaakt en nu hielden we geld over voor andere elementen als de waterpartij.’

‘We hebben uitvoerig gesproken over het beheer, bijvoorbeeld over de kwaliteit van de klinker en het beplantingssortiment. Er is meer groen, het sortiment is wat anders geworden, maar beheer steunt de keuzes. In die zin moet een ontwerper ook een beetje slim zijn, overleggen over het beheerregime bijvoorbeeld. Nadenken over wanneer je met wie in het proces gaat praten. Hoe zorg je dat je iedereen de kans geeft om goed bij te dragen? Als de stakeholders in de stad trots zijn op het plein, dan wordt het plein beter gebruikt.’

 

Beeld: OKRA Landschapsarchitects

Over Martin Knuijt

Martin Knuijt (52) is directeur van OKRA Landschapsarchitecten in Utrecht. Het bureau met 35 landschapsarchitecten, stedenbouwkundigen en architecten bestaat sinds 1994. Voor Knuijt zijn Verbonden Stad in Rotterdam en de visieontwikkeling op de stadsdelen Cutty Sark Gardens en Croydon in Londen (2009) belangrijke mijlpalen. ‘Het was een van de mayors great projects. We hebben er het gedachtegoed van Rotterdam uitgebouwd. Dat betekende veel meer vergroenen, inzetten op de voetgangersconnecties.’ Meer informatie; www.okra.nl

Dit is een verkorte versie van het interview met Martin Knuijt (OKRA) uit vakblad Stedelijk Interieur #3. Vraag hier een gratis proefexemplaar aan.

MEER UPDATES

Groene Loper Breda

Groene Loper Breda wint Falco Award Beste Openbare Ruimte

De Groene Loper in Breda is de beste openbare ruimte van Nederland. Dat hebben een vijfkoppige vakjury en 100 openbare ruimte professionals op 15 juni 2017 besloten. De groenstructuur van de Vinex-locatie Houten-Zuid en de herinrichting van het Skatepark Westblaak in Rotterdam grepen net naast de hoofdprijs. Samen met De Groene Loper waren zij uit 23 inzendingen genomineerd voor de Falco Award Beste Openbare Ruimte.

BEKIJK PROJECT

Beter aanbesteden

Circulaire economie: beter aanbesteden, beter resultaat

Enige tijd geleden haalde Venlo de krant met de eerste circulaire rotonde. Losse componenten kunnen zo weer worden hergebruikt. Het concept is ontwikkeld door een adviseur en een aannemer die ermee aanklopten bij de gemeente. Die kwam onder het mom van ‘innovatie’ onder aanbesteding uit. Dat roept de vraag op: hoe besteed je eigenlijk circulair aan?

BEKIJK PROJECT

Tour de la Biodiversité

M6B2 Tour de la Biodiversité van Maison Edouard François

M6B2 Tour de la Biodiversité van Maison Edouard  François. Deze toren van 50 meter hoogte van het project M6B2 torent sinds 2016 boven Parijs uit. Voor het gebouw is vrijstelling gekregen van de hoogte-restrictie van 37 meter op voorwaarde dat de toren ‘groen’ zou worden. 

BEKIJK PROJECT

PARTNERS