Het Wilhelminaplein 5 jaar later - De warme huiskamer van Leeuwarden

Het Wilhelminaplein te Leeuwarden won in 2013 de Award Beste Openbare Ruimte. Vijf jaar later functioneert het plein nog steeds naar behoren, maar de gemeente Leeuwarden blijft kijken naar kansen voor verbetering. Op een zonnige dag in mei neemt Bert Bandringa, destijds als adviseur stedenbouw betrokken bij het project, ons mee over het plein en wijst op gemaakte keuzes en nieuwe uitdagingen. Daarnaast vertellen gebruikers van het plein over hun ervaring.

27 augustus 2018

Glimlachend loopt Bert Bandringa over ‘zijn’ plein. ‘Dit gebeurde vroeger nooit. Er zitten mensen op de terrassen en de bankjes, dat was twintig jaar geleden ondenkbaar!’ zegt hij enthousiast. Het Wilhelminaplein, voorheen officieel en nu officieus het Zaailand genoemd, was lange tijd geen populaire plek. Bandringa: ‘Op de plek waar we nu staan, lag tot eind 19e eeuw een  kanaal. Toen dat gedempt werd, bleef een groot stuk leegte over. Leeuwarden maakte daar gebruik van door een aantal grote publieke gebouwen neer te zetten, zoals het gerechtshof, de beurs en de stadsschouwburg. Ook werd het plein toen al gebruikt voor de markt en kermis, maar buiten de markt- en kermisdagen om was het leeg. Het plein was te groot. Mensen voelden zich er verloren.’

Evenementen zijn leidend

Het ontwerp voor een nieuw plein, gemaakt door Hosper Architecten en de gemeente, richtte zich dus op het aanbrengen van de menselijke maat. Het plein moest een soort huiskamer worden. Dit werd bereikt met een tweetal ogenschijnlijk simpele doch effectieve en door de jury geroemde ingrepen: het toevoegen van een strook appartementen en het bouwen van het Fries Museum aan de randen van het gebied. Daarnaast werden er banken en bomen aan de rand van het plein geplaatst en werd er een fontein geïnstalleerd. ‘Door de aanpassingen werd het plein compacter en behapbaarder voor de gebruiker,’ zegt Bandringa. Geheel zonder weerstand was de implementatie van het plan volgens de stedenbouwkundige niet: ‘Bij een referendum dat we in 2006 organiseerden, stemde een meerderheid tegen de plannen,’ vertelt Bandringa. ‘Vooral onder de kermis- en marktuitbaters stuitten we op weerstand. Zij waren bang dat het plein te klein zou worden voor hun activiteiten. Het project kon echter alsnog worden gerealiseerd doordat de opkomst bij het referendum te laag was. ‘

De kermis, de markt en andere evenementen kregen een centrale plaats in het ontwerp. Bandringa wijst enthousiast naar kleine ijzeren platen die verspreid over het plein liggen: ‘Kijk, daar kunnen palen voor marktkramen of tenten in. En de bomen en banken zijn zo neergezet dat er nog voldoende ruimte voor de markt en de kermis is.’  De aanpak bleek een succes. ‘Het plein wordt nu veel gebruikt voor evenementen. In 2013 vond Serious Request hier plaats en in 2017 hadden we The Passion.’ Van het aanvankelijke verzet vanuit markt- en kermisuitbaters is volgens Bandringa nu weinig meer over. ‘Ik hoor weinig negatieve geluiden meer. De kermis en de markt passen op het plein. Overigens ook doordat de markt is gekrompen, dus dat is een mooie samenloop van omstandigheden.’

Het plein als verbinding

Bij de ontwikkeling van het Wilhelminaplein is niet enkel naar het plein zelf gekeken. Ook de rol van het gebied in de rest van de stad genoot de aandacht. ‘Het plein ligt tussen het stationsgebied en het historische centrum van Leeuwarden in. We moesten dus goed kijken naar de doorstroom van het station naar het centrum en vice versa,’ vertelt Bandringa. Om dit doel te realiseren, zijn een aantal maatregelen genomen: ‘Er was slechts één verbinding met het centrum. We hebben daarom een aantal historische stegen in ere hersteld. Mensen kunnen het gebied nu makkelijk doorkruisen. Ook het stationsgebied is de afgelopen jaren onder handen genomen. De looproute richting het plein is beter begaanbaar gemaakt voor voetgangers en fietsers en auto’s hebben aan terrein verloren.’

Bandringa ziet nog verbeterpunten bij de bussen die het plein nu aan de westzijde aandoen: ‘In het verleden stopten de bussen aan het plein zelf. Dat zorgde voor erg drukke en gezellige bushaltes, maar het kwam de doorstroom tussen station en stad en de verbinding met het rechtsgebouw, dat aan de andere kant van de weg ligt, niet ten goede. Vandaag de dag is de doorstroom al beter, doordat je nu alleen nog bij het plein kan uitstappen en niet kan instappen. Idealiter zie ik de bushaltes echter volledig verdwijnen en moeten de bussen een andere route nemen, om het plein heen. Zo ontstaat er meer één geheel tussen het plein en het rechtsgebouw.’

Het gehele artikel verscheen in Stedelijk Interieur magazine 2-2018. Gratis een digitaal exemplaar ontvangen? Dat kan hier

Foto: Marco Ekelmans (PUTkast BV)

MEER UPDATES

Beter aanbesteden

Circulaire economie: beter aanbesteden, beter resultaat

Enige tijd geleden haalde Venlo de krant met de eerste circulaire rotonde. Losse componenten kunnen zo weer worden hergebruikt. Het concept is ontwikkeld door een adviseur en een aannemer die ermee aanklopten bij de gemeente. Die kwam onder het mom van ‘innovatie’ onder aanbesteding uit. Dat roept de vraag op: hoe besteed je eigenlijk circulair aan?

BEKIJK PROJECT

Floris Alkemade

Rijksbouwmeester Floris Alkemade: ‘Openbare ruimte is de sleutelfactor’

In zijn agenda benadrukt Floris Alkemade meermaals de maatschappelijke meerwaarde die hij met zijn vakgebied wil creëren. ‘De vorige generatie ontwerpers hield zich bezig met het uitbreiden van de steden. Nu is het tijd om na te denken over de transformatie van wat we hebben.'

BEKIJK PROJECT
Metrostation Muggenhof Neurenberg Foto: D. Popov / Unsplash

Duurzaam beton

Hoe duurzaam is duurzaam beton?

Duurzame betontegels. Wie wil het niet? Maar hoe onderscheid je duurzaam van duurzaam? Om duurzame presentaties van betonproducten transparant te maken introduceerde de branche in samenwerking met certificeringinstituut Kiwa een betonkeur. Maar dan nog is de vraag hoe duurzaam duurzaam beton daadwerkelijk is. Stedelijk Interieur vroeg het aan een circulaire expert, een toeleverancier van duurzame bestrating en een aannemer met een tracklist op circulaire projecten.

BEKIJK PROJECT

PARTNERS